Gaeilge/Irish

FORAS NA GAEILGE AWARD: Scoil Mhuire was honoured by foras na Gaeilge for showing the way in promoting spoken Irish in our school under the 'GLEO' awards. Scoil Mhuire was selected on the basis of its innovation and creativity in promoting the use of spoken Irish amongst its students. The award, €3,000 was presented by president Mary Mc Aleese to three children, Ms. Morris and Ms. Feeley in Croke Park.

Gaeilge: Ós rud é gur Gall scoil atá i gceist i Scoil Mhuire, níl an Ghaeilge in úsáid mar ghnáththeanga ag na daltaí ná na dtuismitheoirí. In ainneoin seo mar Eireannaigh tá an suim ag pobal ginearálta na scoile sa teanga dúchais mar chuid an tabhactach dár gcultúr.Sa chomhthéacs seo is leir go bhfuil an fhoireann ar fad go hiomlán taobh thiar de chur chun cinn na Gaeilge agus tá sé d’aidhm acu é seo a dhéanamh i slí foirfeach.

Drama/Drámaíocht

Coicís na Gaeilge: Féíle Drámaíochta takes place in early March. Following this event right up to St. Patrick's Day, the senior classes take part in table quizzes, céilís for 1st and 2nd classes, cluichí gaeilge for infant classes and lots more fun including treasure hunts 'as gaeilge' of course. We urge our parents to support their children in speaking Irish. The local Cumann Gaelach is providing sponsorship towars a trip to the Gaeltacht for senior children who show a special dedication to the Irish langauge. Girls in 6th class are chosen each year also for a special award and presented with the perpetual trophy dedicated to 'Iarracht i labhairt na Gaeilge'.

PLEAN GAEILGE

Réamhráiteas:

Cuireadh an plean seo le cheile ar laethanta inseirbhíse agus ar laethanta phleanála sa scoil. Bhí príomhoide na scoile, an múinteoir le post ghaeilge agus na múinteoirí ranga uilig páirteach ins an bpleanáil seo. Thug cuiditheoir PCSP tacaíocht leanúnach do’n fhoireann. Rinneamar machnamh ar an gcleachtas agus chuireamar ord agus eagar ar an bplean.
Fáth leis an bplean:

Is é an phríomh fáth go bhfuil an plean seo againn ná

  1. Chun cabhrú linn curaclam na Gaeilge a chur i bhfeidhm.
  2. Leanúnachas; Ós rud é gur scoil an mhór í Scoil Mhuire agus foireann mhór chomh maith tá sé tabhachtach go mbeadh leanúnachas ó rang go rang is go mbeadh a fhios ag múinteoirí sealadacha nó múinteoirí nua na dualgaisí atá orthu ó thaobh múineadh na gaeilge de i cibé cé’n rang a bheadh acu.
  3. Treorú; Tá sé tabhachtach freisin go mbeadh treoracha le fáil ar na módhanna múinte agus na cleachtaithe atá in úsáid sa scoil; mar shampla na nósanna atá ag oibriú dúinn.
  4. Forbairt; Go mbeadh sé soiléar cad iad na feabhsúcháin gur féidir linn a dhéanamh agus go mbeadh tomhas againn conas mar atáimid ag dul ar aghaidh trí measúnú a dhéanamh ar an bplean go rialta.

FÍS:

Ós rud é gur Gall scoil atá i gceist i Scoil Mhuire, níl an Ghaeilge in úsáid mar ghnáththeanga ag na daltaí ná a dtuismitheoirí. Freisin tá alán daltáí againn ó thíortha eile nach bhfuil Gaeilge ná Béarla acu. In aineoin seo mar Eireannaigh tá an suim ag pobal ginearálta na scoile sa teanga dúchais mar chuid an tabhactach dár gcultúr.Sa chomhthéacs seo is leir go bhfuil an fhoireann ar fad go hiomlán taobh thiar de chur chun cinn na Gaeilge agus tá sé d’aidhm acu é seo a dhéanamh I slí foirfeach. Tá cultúr laidir inár gcontae- Dubhghlas De hÍde agus go leor eagrais cultúrtha ag obair I mBaile Ros Comáin… Cumann Gaelach, Comhaltas Ceoltóirí Éireann (Comórtas labhairt na Gaeilge ag Fleadh ros Comain), Seóanna Gaeilge sa Cheardlann Ealaíne, Grúpaí ealaíne/drámaíochta a thagann go dtí an scoil m.sh. Branar, Club Choláiste na bhFian srl. Tá Gael Scoil sa bhaile freisin agus tá sé soiléar dúinn ó labhairt le tuismitheoirí go gcaithfimid stádas na gaeilge atá cruthaithe sa scoil seo a leanúint agus a fhorbairt ionas go mbeidh muinín ag na tuismitheoirí asainn agus ár gcaighdeán
Aidhmeanna: (lt. 14 Curaclam na Bunscoile)

D’aontaigh foireann na scoile go mbeadh sé d’aidhmeanna againn

a. Éisteacht, labhairt, léitheoireacht agus scríbhneoireacht a fhorbairt ar bhealach comhtháite
b. Taithneamh a bheith le baint as foghlaim na Gaeilge
c. Feasacht teanga agus feasacht cultúir a chothú.

Beidh na haidhmeanna sin curtha I gcrích trí

a. éisteacht ghníomhach a fhorbairt trí thascanna agus trí chluichí eisteachta beirte agus I ngrúpaí.
b. Taitneamh a bhaint as rain, dánta, anhráin rithimiúla, imeartas focal, rabhlóga agus drámaí
c. Scileanna na léitheoireachta a fhorbairt trí ábhar taitneamhach a léamh
d. Téacsanna gairide pearsanta cruthaitheacha a scríobh

c agus d ag baint go speisíalta leis na ranganna seachas na naíonáin
Cur chuige Cumarsáide(Lt. 53-56 -Treoirlínte do mhuinteoirí)

Tá béim ar an gcaint agus gach iarracht déanta chun gach dalta a chur ag labhairt Gaeilge gach lá fiú má tá sé i sli an simplí agus neamh chruinneacht ag baint leis.
I ngach cheacht beidh
c.

1. Réamhchumarsáid(Spreagadh agus múineadh na bhfocal nua)
2. Cumarsáid agus (Úsáid na gaeilge- caint)Iarchumarsáid.(Dul siar)
3. Iarchumarsáis (Dul siar)

clip_image002_0000
Modhanna Múinte; lth. 64 Curaclam na Gaeilge)

Is iad na módhanna múinte a úsáidimid ná –

1. Módh díreach (An rud féin nó pictiúr de)
2. Módh na sraithe (Sraith abairtí I bhfoirm scéal)
3. Módh na iarfreagartha gníomhaí (Athrá agus aithris)
4. An modh closamharc (Stíl scannán. Clár idirghníomhach)
5. An modh closlabhartha (Scileanna éisteachta-teip nó dlúthdhiosca)
6. Modh na ráite-nathanna beaga cainte-seanfhocail, rabhlóga.

(Is féidir tic a chur ar an modh muinte sa chúntas míosúil)
Stráitéisí: (lt. 67 Cur. Na Bunscoile- treoirlínte do mhuinteoirí)

Seo a leanas na straitéisí a úsáidimid sa rang Ghaeilge ionas go mbeidh na paistí in anncumarsáid a dhéanamh ag leibhéal a fhoireann dá riachtanaisí féin.
1. Agallamh. 2. Rólanna. 3. Cluichí teangan. 4. Tascanna agus fadhbanna. 5.Druileanna. 6. Dramaiocht. 7. Físeáin. 8. Dlúthdhioscanna. 9. Scéalaíocht. 10.Filíocht-rainn-dánta. 11. Amhráin. 12. Rabhlóga. 13. Tomhais. 14. Seanfhocail. 15. Tréanna (Repetition)

Feidhmeanna Teanga

( Is ciall le feidhm teanga ná an úsáid a bhaineann duine as an teanga chun cuspóir cumarsáide a bhaint amach. M.sh. cuireadh a thabhairt. Tá gá le feidhmeanna teanga a roghnú, a fhorbairt, a mhuineadh agus a úsáid chun go mbeidh; 1. an fhoireann ar fad aontaithe ar an gcur chuige. 2. Forbairt agus leanúnachas ó rang go rang. 3. Treoir agus structúr. 4. Go mbeidh na paisti in ann an ghaeilge atá acu a úsáid.
Ta cóip de na cinn atá roghnaithe ag na múinteoirí chun béim a chur orthu sa scoil seo, ag deireadh an bplean seo.
Lt 20-26 Curaclam na Bunscoile (Féach ar chúl)

Snáthanna an Churaclam

Éisteacht Labhairt Léitheoireacht Scríobh

Is iad na téamaí ar a bhraitear iomlán na hoibre sa roinn seo a leanas ná iad atá curtha chun cinn sa churaclam ie.

• Mé féin
• Sa Bhaile
• An Scoil
• Bia
• Ócáidí speisíalta
• An Teilifís.
• Ag siopadóireacht
• Éadaí
• Caitheamh Aimsirí?Turas
• An Aimsir.

ÉISTEACHT

Éisteacht go neamh fhoirmiúil-

• Orduithe an mhúinteora, beannaithe agus gnáth bhéasaí sa rang agus le cuairteoiri chuig an rang
• Teachtairí ar an mbolscaire agus agallamh ar lá na gaeilge
• Dlúthcheirníní i rith am sosa agus am lóin
• Bolscaire ar an gclós- orduithe ó rang a sé.

Éisteacht go foirmiúil

• Rainn, amhráin dánta.
• Amhráin
• Éist agus tarraingt /aistrigh/aimsiú/ dathaigh/lean treoracha/ meaitseáil/taispeáin/cur tic sa bhosca/ scriobh an focail.
• Léitheoireacht daltaí eile nó múinteoir
• Fístéipeanna- Muzzy. TG4 srl
• Tráth na gceist
• Drámaí-agalaimh beirte srl.
• Tá baint mór ag an éisteacht leis an labhairt mar atá leagtha amach thíos.
• Seóanna éagsúla- drámaí srl.

LABHAIRT

1. Lá na Gaeilge gach Céadaoin- iarracht speisíalta i ngach rang chun gaeilge a labhairt agus labhraíonn rang amháin (1-6) ar an mbolscaire ag 12.20 san iarnóin.
2. Úsáid na gaeilge sa chlós gach lá chun na páistí a eagrú arais ina línte agus chun deimhin a dhéananh de go mbeidh an clós fágtha gan bruscar agus go ndéanfaidh rang 6 a ngnótha. Cailíní ó rang a sé a thugann na treoracha do na daltaí eile.
3. Tá traidisiún sa scoil féile drámaíochta a eagrú faoi threoir An Cumann Scoildrámaíochta’. Glacann cuid de na ranganna páirt ann agus bíonn seans ag gach rang na drámaí a fheiceáil. Tarlaíonn sé seo gach dara bhliain..
4. Bíonn gníomhaí speisialta ar siúl sa scoil le linn seachtain na Gaeilge gach bhliain. Cuireann an toifigeach Gaeilge ón gComhairle Chontae duaiseanna agus tuairmí ar fail agus eagraítear tráth na gceist, scéalta srl.
5. Gaeilge neamhfhoirmiúil I ngach rang chomh minic agus is feidir bunaithe ar an am sa lá- maidin, am sosa, am loin, am dul abhaile.
6. Ranganna Choirp Oideachais agus ealaíne a úsáid chun Gaeilge a fhorbairt (Liostá abairtí oiriúnacha ag deireadh an bplean)
7. Leagtar béim ar an iarracht agus moltar na páistí as úsáid teanga. (Ainm ar Chorn Mhóir ag deireadh na bliana ag an gcailín i rang a sé a rinne an iarracht is mó i rith na bliana ó thaobh labhairt na gaeilge de)

LÉITHEOIREACHT

◦ Ullmhúcháin- Rainn, cluichí éisteachta, pictiúrleabhair, prionta Gaeilge sa timpeallacht agus labhairt neamhfhoirmiúil.
◦ Tús na léitheoireachta; Prionta gaeilge sa timpeallacht, leabhair mhóra agus leabhair bheaga.
◦ Tosaítear ar an leitheoireacht go foirmiúil i rang a dó
◦ Is é an scéim atá in úsáid sa scoil ná Maith Thú agus Fuaimeanna gus Focail.
◦ Sa bhliain 2004 ceannaíodh beagnach 100 leabhair nua do na leabharlanna ranga. Roghnaigh na múinteoirí agus na daltaí i rang a sé na leabhair seo ionas go mbeadh said suimiúil agus taitneamhach. Ceannaíodh leabhair eile (Carrol Heineman) i seiteanna (30 I ngach seit) Aistrítear na seiteanna idir na ranganna 2-6 Tá cartaí oibre déanta amach chun dul leo.
◦ Tionscnaimh Leabhar leabharlainne- Ranganna 3-6 ag tabhairt leabhair abhaile agus measúnú a dhéanamh orthu lena dtuismitheoirí.

SCRÍBHNEOIREACHT
Tús na scríbhneoireachta. Pictiúir agus focail, abairtí simplí, cuardach focal, lipéidí, lion isteach na bearnaí, cuir abairtí in ord.
Forbairt agus próiséas.

• Beidh forbairt ó rang go rang bunaithe ar an scéim atá in úsáid agus leibhéal na daltaí. Sa taobh sínsearach de’n scoil beidh dánta acrostics á scríobh dánta simplí, scéalta gearra, litreacha, cártaí poist ailt agus rámhlaí á scríobh. Tá sé de nós sna hardranganna a leabhair beag simplí féin a scríobh agus iad sin a scaipeadh i measc na daltaí ina rang féin agus I ranganna eile.
• Baintear úsáid as dlúthdhioscaí ar an ríomhaire chun léitheoireacht agus scríobh a fheabhsú.
• Chun feabhas a chur ar iarrachtaí pearsanta moltar an dalta go minic, léifidh sí a cuid oibre, gheobhaidh sí lipéid dona cuid oibre agus úsáidfear cuid de lá na gaeilge.
• Ceartú Bainfear úsáid as na comharthaí céanna atá in úsáid sa bhéarla ach gan gach botúin a cheartú má tá alán daoibh ann.
• Litriú Beidh sé bunaithe ar théama na seachtaine 1-8 litriú sa seachtain do ranganna 1+2, 5-10 do ranganna 3+4, 10-15 do ranganna 5+6. Ta cóip de na 100 focail a úsáidtear is minice ag deireadh an phlean seo.
• Gramadach. Déantar cuid mhaith de’n fhoghlaim go neamhfhoirmiúil tríd an labhairt. Foghlaimítear na haimsirí, réamhfhoclacha, úsáid urraithe agus séimhithe sna ranganna sínsearacha de réir mar atá leagtha amach sna scéimeanna agus ag cloí leis an gcuraclam. Úsáidtear réimse leabhair gramadaí ‘Ar Maidin Mooch’ ‘Graiméar an Draoi’ srl
• Ta cóipleabhar speisialta foclóra bunaithe ar na ceisteanna a théann leis na daltaí ó rang go rang.
• Peannaireacht. Béim ar néatacht, stíl mar atá leagtha amach sa phlean Béarla.
Comhtháthú:

Déantar comhtháthú sna hábhair seo a leanas- Corp Oideachas, I.T., maitice (na huimhreacha srl), ealaíon, Teagasc Críostaí (Paidreacha agus urnaí) Tír Eolas (logainmneacha, brí ainmneacha éagsúla, sloinnte srl) ceol agus drámaíocht.
Gaeilge Neamhfhoirmiúil i rith an lae. Sa scoil seo úsáidtear an ghaeilge chomh minic agus is feidir. Cloisfidh na páistí an teanga á úsáid go neamhfhoirmiúil mar ghnáththeanga cumarsáide. Úsáidtear an ghaeilge sa rang ag amanna faoi leith- maidin, am sosa, am loin. Feicfidh na páisti priontáil sa timpeallacht-postaerí srl.

PAIDREACHA
Múintear na paidreacha seo a leanas sna ranganna thíos luaite.
Rang a haon

• Comhartha na croise In ainm an Athair agus an Mhic agus an Spiorad Naoimh. Amen
• Altú i ndiaidh bia Go raibh maith agat a Dhia mar is tú a thug bia dúinn, Go raibh maith agat a Dhia mar is tú a thug cairde dúinn, Go raibh maith agat a Dhia, Amen

Rang 2

• Dul siar
• Altú roimh bia Beannacht ó Dhia orainn atá ag suí chun boird le chéile, Beannacht ar an mbia a ithimid inniú. Beannacht ar na lámha a d’ullmhaigh dúinn é. Beannacht ó Dhia orainn féin. Amen

Ranganna 3 + 4

• Dul siar
• ‘Sé do bheatha Mhuire ata lán de grásta. Tá an tiarna leat. Is beannaithe thú thar mná agus is beannaithe tortha doo bhraon Íosa. A Naoimh Mhuire, a mháthair Dé. Guí orainne, peacaithe, anois ‘s ag uair ár mbáis. Amen
• Glóir do’n Athair, ‘s do’n Mhac ‘s do’n spiorad Naomh, mar abhí ar dtús, mar atá anois, mar abhéas go brách, le saol na saol. Amen
• Ár nAthair ata ar Neamh, go naofar d’ainm, go dtaga do ríocht, go ndéantar do thoil ar an talamh, mar a dhéantar ar Neamh. Ár narán laethúil, tabhair dúinn inniu agus maith dúinn ár bhfiacha mar a mhaithimid dár bhfeichiúna féin. ‘S ná lig sinn i gcathú ach soar sinn ó olc. Amen.

Ranganna 5+6

• Dul siar
• Críost liom

AMHRÁN NA BHFIAN
Múinfear an tamhrán náisiúnta i ranganna 5 agus 6.
Measúnú

Déanfar teisteanna scríofa ar an litríocht agus dánta lá sa seachtain a roghnaíonn an múinteoir–ranganna 2-6 (ó bhéal do dhaltaí atá ag déanamh gaeilge do’n chéad uair nó daltaí ata fadhbanna acu le scríobh foghlaim nó deacracht eile a chuireann ar leibhéal difriúl iad ó iomlán an ranga.)
Déanfaidh an múinteoir a meastúcháin féin bunaithe ar líofacht na daltaí sa rang gaeilge, lá na gaeilge, an slí a leanann said orduithe nó na freagraí neamh fhoirmiúla a thugann said i rith an lae. Beidh teist ag deireadh gach téarma ar na príomh cleachtaí a múineadh go dtí sin…
Úsáidimid tascanna atá déanta ag an múinteoir nó tionscnaimh ranga (leabhair beaga)
Obair Bhaile

• Sliocht léamh simplí i rang a 2 agus 1-2 litriú
• Léamh, obair scríofa nach bhfuil ró dheacair bunaithe ar an léamh agus litriú (ranganna 3-6) bunaithe ar obair ata déanta sa rang.

An Ghaeilge agus na Tuismitheoirí

Sna bunranganna téann cóip de na rannta nó dánta atá ar eolas ag na daltai abhaile ionas go mbeidh said in ann iad a chleachtú leis na tuismitheoirí. Is deis úsáideach é seo do na tuismitheoirí tosnú leis an ngaeilge simplí. (níl na paistí á léamh)
Pleanáil an Mhuinteora

Déanann gach múinteoir ranga pleanail fhadtéarmach agus pleanáil ghearrthéarmach bunaithe ar churaclam na bunscoile do’n ghaeilge agus ar an bplean seo. Ag deireach gach mí deantar cúntas ar an ngaeilge atá múinte agus foghlamtha ag na páistí.
Áiseanna (liosta ag deireadh an phlean)
Spriocdáta do’n athbhreithniú : 2012.
Rólanna agus Freagairt

Tá gach múinteoir freagrach as an bplean seo a chur i bhfeidhm.
Daingniú agus cumarsáid

Scaipfear an phlean seo ar an mBord Bainistíochta chun í a phlé agus a dhaingniú.

ÁISEANNA

Tá roinnt leabhair gaeilge roghnaithe idir na ranganna (2-6)in úsáid sa slí céanna leis na leabhair béarla (Grúpaí le cuig no sé daltaí) Nuair atá leabhar amhain leite aistítear leabhair le ghrúpa eile.
Seo na teidil ata in úsáid.

1. Cé atá ann, a Bhrain?
2. Déanann Bran cáca                               AnGúm
3. Tá Bran in ann comhaireamh
4. Téann Bran ar cóisir
5. Fanann Bran thar oíche.
6. An Garbhán
7. Barra bulaí
8. Lón le Learaí
9. Stop an carr
10. An Chailleach ag an mbanc           (Carroll Heinemann)
11. An Teach Álainn
12. An Puimcín is mó
13. Sinéad ag damhsa
14. An Buachaill Bó
15. Deirdre agus an Fear Bréige
16. Bunoscionn le Ruairí
17. Cáitín sa chistin.

Leeabhair mhóra le fáil i sheomra Bn Uí Mhuiris.
Ar ais ar scoil
Slán Sabhailte
Ca bhfuil tú i do chónaí
A Chaitín Mí-Abha
Colm an cheoil

Leabhir ó Oxfam Ar fud an Domhain
Sa Bhaile
Gruaig
Rothair
Am Spraoi.
FRÁSAÍ LE nÚSAID SA CHLÓS

Tá sé in am dul isteach.
Bhuail an clog. Tá an sos thart.
Cé’n cluiche a bheidh againn?
Tabhair seans dom/dí do _________.
Pioc suas an bruscar.
Cá bhfuil an muinteoir? Cá bhfuil _______?
Tá an múinteoir ag teacht. Tá _____ ansin.
Tá an múinteoir ansin.
Thit _________.
Ghortaigh ____________- a glúin/ghlúin, a lámh, a cos/a chos srl.
An bhfuil cead ag __ dul go dtí an leithreas.
Tá mé ag sugradh le______________. Ta _________ ag súgradh liom/linn.
Níl éinne ag sugradh le___________.
An feidir linn_____________ a imirt? (cispheil, tig srl)

Focail agus frásaí le núsáid i rith rang Corp Oideachais

Seas. Rith. Léim. Stop. Cas timpeall. Siúl. Siúl ar aghaidh. Siúl go tapa- go mall.
Téigh ar dheis, ar chlé
Caith an liathróid.
Tabhair dom an hula hoop.
Rith go dtí an líne bán/gorm/buí. (Siúil, léim,téigh ar do ghluine)
Sín amach do lámha/chosa. Sín do mhuineál.
Ar an gclós- rith go dtí an dréimire, fuinneog, triantán, cearnóg, dronnuilleog,doras, geata,ráille/ráillí.
Caith an liathróid. Déanaigí ciorcal. Seasaigí. Suígí. Beir lámh le do chara.
Bain triail as. Tóg go bog é. Tóg/tógaigí sos. Tarraing isteach d’annáil. Lig amach d’annáil.
Cluichí -Duirt Ó Grádaigh, Cé’n tam é a mhactíre? Tá sé a dó a chlog srl. Tá sé leath uair taréis a seacht. Tá sé in am dinnéar.
Cispheil. Cuir an liathróid sa chiseán. Ná caith ró ard é. Tabhair domsa é. Tabhair do Mháire é. Tabhair seans dom. (seans eile) Mise an chéad duine eile. Ní bhfuair mé seans. Ní fhaca mé é. Is mise an réiteoir.
Beidh cluiche peile againn (sacair)
An bhfuil cead againn/agam dul sa ghrúpa sin?
Tá an cluiche thart.
Éistigí leis an bhfeadóg.
Cad iad na rialacha?
Bhris sí na rialacha.
Tosóimid arís.

Focail agus frásaí le núsaid i rith rang Ealaíne

Tarraing an pictiúr. Cad a tharraing tú? Tharraing mé… Líon isteach Dathaigh. Tóg amach an peint, na criáin, na pinn luaidhe, na cailceanna, na paipéirí.
Gearr é. Faigh siosúir. Ná doirt é. Glanaigí suas. Cuir uisce sa phota. Cuir péint amach sa tráille. Cé’n dath atá sa phictiúr?.
Cad iad na dathanna a d’úsáid an t-ealaíontóir?
An maith leat an pictiúr? Cé’n fáth?.
Tá na dathanna go deas. Tá _ ag barr /bun /i lár an phictiúr.
Croch suas é. Ta sé go hálainn. An bhfuil tú sásta leis? Ta pictiúr Nicole go deas? Is maith liom/ Ní maith liom…
Is fearr liom dath _---- ná dath ______.
Úsáidfidh mé an dath seo.
Na dathanna buí gorm oráiste, glas, donn, dubh, bán, corcra, dubhgorm srl.
Meascaigh dubh agus bán chun liath a dhéanamh.
Bí cúramach leis an bpéint.
Na crutanna éagsúla- ciorcal, triantán srl
Níl aon peint fágtha. An bhfuil dóthain --- agat?
Cníotáil. Tá olann agus snáthaidí agam. Déanfaidh mé _______ a chniotail.
Tá an snáth measctha. Chaill mé mo snáthaid. Tá me críochnaithe. Níl me críochnaithe fós.
An dtógfaidh mé abhaile é. Tógaigí abhaile na pictiúir anois.
Cré- Múnlaigh an chré agus dean pota/aghaidh. An bhfuil sé mín/garbh? Tá sé deacair é a mhúnlú (éascaí)
Ní feidir liom… Is feidir liom…
An gcuirfidh tú isteach sa chomórtas é? Cuirfidh mé. Ni doigh liom. B’fheidir go gcuirfidh mé

      Eiseamláirí de na Feidhmeanna Teanga   Scoil Mhuire Roscomáin.

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste Naíonáin Ranganna 1 agus 2 Ranganna 3 agus 4 Ranganna 5 agus 6
1. Taitneamh nó easpa
taitnimh a léiriú  
An maith leat?
Is/ní maith liom.
Is breá liom.
Is fuath liom.
Is fearr liom.
Ar mhaith leat?
Ba/níor mhaith liom.
Is fearr liom x ná y.
An dtaitníonn _ leat?
Taitníonn / Ní thaitníonn.
B’fhearr liom x ná y.
2. Mianta a léiriú nó fiosrú fúthu An bhfuil sé go deas / maith?
Tá / Níl.
Ar mhaith leat milseán?
Ba mhaith liom / Níor mhaith liom.
Ba mhaith liom x.
Ar mhaith leat éisteacht leis an téip?
Ba mhaith liom.
Ba mhaith liom deoch a fháil / leabhar a léamh / leabhar nua a cheannach / dul ag snámh / dul amach ag súgradh. Cad ba mhaith leat a dhéanamh?
3. rogha a léiriú agus fiosrú fúithi   Is fearr liom x.
Cé acu is fearr leat?
Is fearr liom x ná y. Cé acu ab fhearr leat ?
B’fhearr liom x ná y.
4. ábaltacht nó easpa ábaltachta a léiriú

 

Is féidir liom.
Ní féidir liom.
An féidir leat x?
An féidir leat x? Is féidir liom leadóg a imirt / sacar a imirt.
An bhfuil tú in ann…..?
Tá /Níl. Tá mé in ann …. Níl mé in ann …..
Is féidir liom x a scríobh / x a dhéanamh / x a bhriseadh srl.
5. scéalta a chumadh nó a insint Bhí … Thit … D’ith … D’ól… Fuair ….. Ar maidin …. Inné ……. Lá amháin …… Dé Sathairn seo caite … Aréir …. Arú inné … Anuraidh … Ar dtús … Ansin …. Tar éis tamaill … faoi dheireadh / ar deireadh
Eiseamláirí de na Feidhmeanna Teanga   Scoil Mhuire Roscomáin.

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste Naíonáin Ranganna 1 agus 2 Ranganna 3 agus 4 Ranganna 5 agus 6
6. Aithint Peann
Sin peann.
Is liomsa é.
Is madra mór é sin. Cailín / buachaill an-mhaith / an-deas / dána is ea é/í. Teach trí stór atá ann.
7. tuairisciú Anseo /as láthair
Tá sé/sí tinn, sa bhaile, as láthair.
Níl sé/sí anseo.
Tá cnag ar an doras.
Tá Liam dána / ag ithe / ag troid.
Tá an leabhar ar an mbord.
Tá sé/sí ag an bhfiaclóir / i seomra eile / san ospidéal.
Thit sé sa chlós.
Bhí…………
Chuaigh …….
Tá / Bhí X ag troid sa chlós.
Tá x ag ithe an lóin.
Thug San Nioclás x dom.
Inniu an Luan / Máirt / Céadaoin / Déardaoin / Aoine.
Chonaic mé é/í ar maidin.
Níl a fhios agam cá bhfuil sé/sí. Beidh sé ar ais amárach.
Chuala……
D’ith mé / d’ól mé …….
Chuaigh ……..
Tá sé tirim / ag cur baistí / ag cur sneachta / arís / anois.
Beidh an cluiche ar siúl ar a trí a chlog amárach.
Tá beirt – deichniúr as láthair.
B’fhéidir go bhfuil sé/sí ……
8. teachtaireacht a thabhairt

 

 

Seo duit an rolla / nóta / litir. Seo nóta duit ó ……
Tá Niamh tinn.
Tá cóta nua ag x.
Tá litir agam duit ó …..
Ní bheidh mé ar scoil amárach. Beidh mé ag dul go dtí an fiaclóir ar a 10 a chlog. Ní bheidh x ar scoil go dtí an x mar tá sé/sí tinn.
Beidh an bus déanach inniu. Glaofaidh mé ort/oraibh nuair a bheidh sé in anseo.
An 100 focal is minice i gCorpas Náisiúnta na Gaeilge

1. a
2. an
3. ar
4. agus
5. na
6. go
7. i
8. ag
9. le
10. is
11. sé
12. bhí
13. sin
14. é
15. ach
16. sa
17. de
18. tá
19. seo
20. in
21. mar
22. ó
23. leis
24. ní
25. raibh
26. do
27. ina
28. atá
29. nó
30. bhfuil
31. nach
32. féin
33. ann
34. as
35. faoi
36. gur
37. eile
38. mé
39. chun
40. aon
41. ná
42. sí
43. dá
44. siad
45. ba
46. den
47. nuair
48. iad
49. air
50. bheith
51. amach
52. san
53. don
54. acu
55. duine
56. gan
57. mo
58. aige
59. chur
60. gach
61. tú
62. í
63. chomh
64. mór
65. á
66. anois
67. ón
68. chuid
69. maith
70. rud
71. isteach
72. dhéanamh
73. lá
74. daoine
75. Gaeilge
76. níos
77. idir
78. níl
79. amháin
80. dul
81. chéile
82. dtí
83. bith
84. liom
85. chuir
86. mbeadh
87. bheadh
88. dó
89. dúirt
90. cé
91. sna
92. orthu
93. níor
94. áit
95. faoin
96. lena
97. má
98. thug
99. agam
100. trí
101. dhá
102. tháinig
103. leo
104. beidh
105. mac
106. fáil
107. fear
108. mó
109. ansin
110. arsa
111. chéad
112. féidir
113. fad
114. cur
115. beag
116. nua
117. thabhairt
118. cuid
119. ceann
120. tar
121. deireadh
122. am
123. arís
124. cén
125. scéal
126. cad
127. teacht
128. síos
129. os
130. éis
131. bhíonn
132. aghaidh
133. nár
134. linn
135. deir
136. lucht
137. átha
138. cliath
139. uair
140. rá
141. rinne
142. obair
143. againn
144. réir
145. taobh
146. thar
147. anseo
148. fhios
149. leith
150. saol
151. leat
152. bhliain
153. leor
154. bíonn
155. uirthi
156. orm
157. agat
158. leabhar
159. dóibh
160. mbeidh
161. mhaith
162. baile
163. fada
164. céanna
165. bliain
166. bhaile
167. bhíodh
168. riamh
169. mhór
170. oíche
171. ea
172. freisin
173. aici
174. dom
175. chuaigh
176. scríobh
177. fós
178. dar
179. léir
180. mise
181. fíor
182. iarraidh
183. bliana
184. éigin
185. hÉireann
186. láthair
187. suas
188. dé
189. fháil
190. ceart
191. maidir
192. cuireadh
193. gcuid
194. thart
195. léi
196. teanga
197. bheidh
198. di
199. roimh
200. anuas
201. fuair
202. cheann
203. tír
204. chuig
205. Ghaeilge
206. teach
207. déanamh
208. b'fhéidir
209. ár
210. roinnt
211. siúl
212. fiú
213. muid
214. measc
215. seán
216. bhain
217. uí
218. fearr
219. ort
220. ais
221. oiread
222. gcónaí
223. uisce
224. déanta
225. ndiaidh
226. gceist
227. minic
228. siar
229. dhiaidh
230. cinn
231. dhuine
232. úsáid
233. áirithe
234. súil
235. seisean
236. feadh
237. thaobh
238. dara
239. Éirinn
240. uile
241. méid
242. bharr
243. oibre
244. más
245. shin
246. mbíonn
247. mbaile
248. duit
249. lch.
250. cinnte
251. bhfad
252. dúinn
253. lán
254. tharla
255. istigh
256. óg
257. ab
258. cúpla
259. nós
260. timpeall
261. díreach
262. scoil
263. gurb
264. baint
265. ainm
266. cheart
267. rith
268. caite
269. caint
270. rialtas
271. bhaint
272. amuigh
273. Irish
274. siúd
275. bean
276. leanas
277. lár
278. leithéid
279. bhean
280. chuige
281. uaidh
282. alt
283. ndóigh
284. cheana
285. roinn
286. inniu
287. ábhar
288. mórán
289. chaith
290. tí
291. lae
292. tíre
293. roimhe
294. Gaeltachta
295. eolas
296. sásta
297. céard
298. dhaoine
299. tríd
300. lámh

Downloads

Gramadach fhoirmiúil, scéim bliana, rang a trí go rang a sé.

Áiseanna in úsáíd i Scoil Mhuire do mhúineadh na gaeilge.